Kamu alımları nasıl işler?
İhalelere yeni başlayanlar için 10 dakikalık bir tur. Sonunda Kırmızı Bayraklar sayfası size anlamlı gelecek.
Kamu parası nereye gidiyor?
Türkiye'de her gün binlerce kamu kurumu bir şeyler satın alıyor: kalem, ilaç, okul yemeği, yol.
Bu alımların çoğu kurallara uygun. Bazıları değil. Bu site, kırmızı bayrak denen uyarı işaretlerini arar.
Bu turda
Oyuncularla tanışın
Her alımda aynı dört karakter vardır. Çevirmek için bir karta dokunun.
Bir ihalenin hayatı
Her ihale aşağı yukarı aynı yolu izler. Her adıma tıklayın. Kırmızı etiketler, o adımı hangi bayrakların izlediğini gösterir.
İdare neye ihtiyacı olduğuna karar verir ve bunun ne kadar tutacağını sessizce hesaplar. Bu rakam yaklaşık maliyettir. Teklifler açılana kadar gizli tutulur; böylece istekliler doğrudan bu rakamı hedefleyemez.
Neden önemli: kazanan fiyat bu gizli rakamın hemen altına düşüyorsa, belki biri rakamı biliyordu. Yaklaşık maliyet yasal bir limitin hemen altındaysa, belki daha kolay bir usul kullanmak için budanmıştır.
İhale EKAP'ta bir ad, bir tarih ve işi anlatan dokümanlarla ilan edilir. Her ihale 2024/123456 gibi bir numara alır (İKN).
Neden önemli: "alım" gibi belirsiz bir ad, neyin satın alındığını gizler. Zamanlama da önemlidir: harcamalar yıl sonunda ve yerel seçimlerden önce hızlanma eğilimindedir.
Firmalar dokümanları indirir ve fiyatlarını verir. Daha çok istekli genellikle daha iyi fiyat demektir.
Neden önemli: gerçek rakipler birbirlerinin fiyatını bilmez, bu yüzden teklifleri dağınıktır. Birebir aynı, şüphe uyandıracak kadar yakın ya da birbirinin tam katı olan teklifler, önceden ayarlandıklarını düşündürür.
Bir komisyon her teklifi inceler: belgeler, teminatlar, gerçek olamayacak kadar düşük fiyatlar. İncelemeyi geçemeyen teklifler elenir; kalanlar geçerli tekliflerdir.
Neden önemli: bir firma dışında neredeyse herkesi elemek, kâğıt üzerinde var olan rekabeti ortadan kaldırır.
Genellikle en düşük geçerli fiyat kazanır. Karar isteklilere bildirilir.
Neden önemli: daha ucuz bir geçerli teklif yasal bir gerekçe olmadan kaybettiyse ya da karar alışılmadık kadar uzun sürdüyse, bakmaya değer.
Bir şeylerin yanlış gittiğini düşünen istekli, 10 gün içinde idareye şikayette bulunabilir. İdare 10 gün içinde cevap vermek zorundadır. Vermezse istekli konuyu KİK'e taşıyabilir.
Neden önemli: şikayetleri tekrar tekrar görmezden gelen bir idare, denetimden kaçıyordur.
Kazanan sözleşmeyi imzalar ve işi yapar. Sonra döngü bir sonraki ihaleyle yeniden başlar.
Neden önemli: birçok ihaleye bakınca, aynı firma aynı idarede hep kazanıyor mu? Açık ihaleler iptal edilip kapalı kapılar ardında yeniden mi yapılıyor?
Bir alım hangi yoldan gider?
Kanun birkaç yol sunar. Tutar büyüdükçe yolun daha açık olması gerekir.
Herkes teklif verebilir. Olağan yol.
Yalnızca ön yeterliği geçen firmalar teklif verebilir.
Yalnızca özel durumlarda: açık ihale sonuçsuz kaldıysa (21-a), gerçek bir acil durum varsa (21-b) ya da tutar küçükse (21-f). İdare en az üç firmayı davet eder.
Hiç ihale yapılmayan küçük alımlar: idare doğrudan satın alır. Bu sitede bunlara DT denir.
Deneyin: alım ne kadar tutuyor?
2026 limitleri, KDV hariç. KİK bunları her yıl 1 Şubat'ta artırır.
Kırmızı bayrağı bulun
Altı ihale, altı hikâye. Tekliflere bakın ve bayrağı seçin. Uzun çubuk = daha pahalı teklif, 👑 = kazanan, üstü çizili = elenen.
Yalnızca bir şirket geldi.
Tek teklif varsa rekabet yoktur: idare, o firma ne istediyse onu öder. Bu çok sık olur (yaklaşık üç ihaleden birinde), bu yüzden tek başına zayıf bir işarettir.
Beş firma teklif verdi. Geriye kim kaldı, bakın.
Beş tekliften dördü elendi ve kalan tek teklif kazandı; üstelik diğerlerinin üçünden daha yüksek bir fiyatla. Rekabet kâğıt üzerinde vardı ve inceleme sırasında kayboldu.
İki firma, iki teklif.
Birbirinden bağımsız iki firma neredeyse hiçbir zaman tam olarak aynı fiyatı vermez. Verdiklerinde, tekliflerden biri yalnızca ihaleyi rekabetçi göstermek için verilmiş göstermelik bir teklif olabilir.
Dikkatli bakın: 842.500 × 1,05 = 884.625, kuruşu kuruşuna.
İkinci teklif, sanki ikisini de aynı el yazmış gibi birinciden hesaplanmış görünüyor. Gerçek teklifler düzensiz rakamlardır; tam katlar tesadüf değildir.
Üç teklifin üçü de geçerli. Kim kazandı?
En ucuz geçerli teklif kaybetti. Bunun yasal nedenleri olabilir, ama kamu 120.000 TL fazla ödedi.
Kesikli çizgi, idarenin gizli yaklaşık maliyeti.
Kazanan, gizli olması gereken bir rakamın %99,5'ini teklif etti. Tek bir şanslı tahmin mümkündür; aynı firmanın bunu tekrar tekrar yapması değil.
Bayrak bir hüküm değil, bir sorudur
Bir ihale nasıl bayrak alır?
Çoğu bayrakta aynı çeyrekteki (üç aylık dönem) tüm ihaleleri sıraya dizer ve en uçtaki %3'ü bayraklarız. Bir çeyrek seçin:
Fiyatlar her yıl artar, bu yüzden 2026'daki bir ihale yalnızca 2026'daki diğer ihalelerle karşılaştırılır. Bayrak sayfalarındaki grafiklerin çeyreklere bölünmesinin nedeni budur.
Bazı bayraklar sürekli çalar
İhalelerin üçte birinde çıkan bir bayrak size pek bir şey söylemez. 300 ihaleden birinde çıkan bir bayrak ise güçlü bir ipucudur. Bu yüzden analiz görünümleri nadir bayraklara daha çok ağırlık verir.
Tekrar eden örüntüler
En güçlü işaret tek bir ihale değildir. Aynı idare ile aynı firmanın tekrar tekrar karşılaşması ve her seferinde bayrak çıkmasıdır.
Danışıklılık görünümü her idare–firma çifti için bunu yapar: paylaştıkları bayrakları toplar (nadir bayraklar daha çok sayılır) ve sonucu tek başına tesadüfün vereceği değerle karşılaştırır.
Kırmızı Bayraklar sayfasını okumak
Her bayrak sayfası aynı parçalardan oluşur. Bir numaraya tıklayın.
Gruplar ve sekmeler. Bayraklar Eşikler ve fiyatlama, Rekabet, Süreç ve zamanlama, İlişkiler ve şartname olarak gruplanır. Önce bir grup, sonra bir bayrak seçin.
Ne ölçüyor. Her bayrak, neyin ölçüldüğünü ve neyin bayraklı sayıldığını anlatan kısa bir açıklamayla başlar. Önce bunu okuyun.
Sayılar. Kaç kısmın bayrak aldığı, kaç kısım içinden olduğu ve payı. Kırmızı sayılar bayraklı olanlardır.
Grafik. Kırmızı bayraklı, gri geri kalan her şey. Birçok bayrakta bir çeyreğin çubuğuna tıklayarak tabloları o çeyreğe odaklayabilirsiniz.
Bayrağı kim topluyor. Yükleniciler (kazananlar), idareler (alıcılar) ve üst idareler (bağlı olunan kurumlar). İhalelerini görmek için bir satıra tıklayın; ⚑ işareti bayraklı olanları gösterir.
Analiz. Danışıklılık ve Tüm Kırmızı Bayraklar, tüm bayrakları birleştirir: tekrar eden çiftler ve ağırlıklarını ayarlayabileceğiniz birleşik bir risk sıralaması.
Kısa test
Beş soru. Stres yok.
1. Bir ihalede alıcı kimdir?
2. Yaklaşık maliyet…
3. Tek teklifli bir ihale şu anlama gelir…
4. Nadir bir bayrak neden yaygın bir bayraktan daha çok sayılır?
5. 21-f limitinin %99'undaki bir yaklaşık maliyet şu anlama gelebilir…
Sözlük
- İdare
- Satın alan kurum.
- Üst idare
- Bir idarenin bağlı olduğu, bakanlık gibi üst kurum.
- İstekli
- Teklif veren firma ya da kişi.
- Yüklenici
- Kazanıp sözleşmeyi imzalayan istekli.
- Yaklaşık maliyet
- İdarenin gizli maliyet tahmini.
- Kısım
- Kendi kazananı olan, ihalenin bir parçası.
- İKN
- İhalenin kayıt numarası, örneğin 2024/123456.
- DT
- Doğrudan temin: ihalesiz yapılan alım.
- KİK
- Kamu İhale Kurumu, yani hakem.
- EKAP
- Her şeyin kaydedildiği çevrim içi sistem.